Botova, vaste voet aan de grond?

De ontwikkeling van BoToVa kende een lange aanloop. In de periode tussen de aankondiging in juni 2011 door de toenmalige staatssecretaris Atsma en de oplevering van de eerste fase van BoToVa is er veel werk verricht. Vanaf begin 2011 is in een open proces met veel partijen uit de bodemmarkt gewerkt aan de totstandkoming van BoToVa. Volgens de planning zou BoToVa op 1 juli 2013 voor alle domeinen beschikbaar zijn. Uiteindelijk kwam de eerste fase op 1 november 2013 beschikbaar en wordt het laatste domein op 1 juli 2014 verwacht.

Al met al een vertraging die tot onduidelijkheid in de bodemmarkt heeft geleid en het vertrouwen in een succesvolle introductie van BoToVa geen goed deed. De informatie omtrent de vertraging werd erg laat verstrekt. Zal BoToVa vaste voet aan de grond krijgen?

BoToVa
BoToVa staat voor Bodem Toets- en Validatieservice. Dit door de Rijksoverheid gefaciliteerde instrument heeft als doel om eenduidigheid en kwaliteitsborging bij het beoordelen van de kwaliteit van grond, bagger en (water)bodem tot stand te brengen. Het is het instrument dat vanaf 1 november jl. de meest recente toetsingsregels uit de bodemwetgeving digitaal toegankelijk maakt voor applicaties van gebruikers die de toetsing aan bodemnormen willen uitvoeren. BoToVa wordt beheerd door SIKB, in samenwerking met Informatiehuis Water (IHW) en Rijkswaterstaat Leefomgeving. Rijkswaterstaat Leefomgeving stuurt namens het ministerie van Infrastructuur en Milieu inhoudelijke wijzigingen door.

BoToVa biedt twee gebruikersmogelijkheden, namelijk een webservice (‘een centrale rekenmachine’) waarmee direct getoetst kan worden door het elektronisch uitwisselen van gegevens en een mogelijkheid om met behulp van validatiebestanden zelf ontwikkelde applicaties te valideren.

BoToVa verplicht?
Vanuit wet- en regelgeving is het gebruik van BoToVa niet verplicht. Het verplicht stellen van één programma in de wetgeving zou een remmende werking hebben op de toepasbaarheid in de praktijk. Veel adviesbureaus en andere marktpartijen hebben namelijk eigen applicaties ontwikkeld voor het toetsen en zijn daar operationeel volledig op ingesteld. Echter, vanuit het gezamenlijke doel te streven naar eenduidigheid en kwaliteitsborging is het de verwachting dat het gebruik van BoToVa gemeengoed zal worden. BoToVa zal uiteindelijk wel moeten bewijzen betrouwbaar en actueel te zijn, waardoor het een zodanige status krijgt dat het als een vanzelfsprekendheid de standaard wordt. Indien BoToVa op een juiste wijze wordt beheerd en wijzigingen op tijd en goed getest worden doorgevoerd, is de kans op die status zeker aanwezig. Op het moment dat BoToVa daadwerkelijk de status van een kwalitatief goed functionerend en actueel programma heeft verworven en er voldoende vertrouwen is in de continuïteit en service, zal dat voor vele marktpartijen reden zijn om met de eigen applicaties te stoppen. Zeker als BoToVa bereid is wensen vanuit de markt te implementeren.

Eerste ervaring
Nu BoToVa enkele weken operationeel is kan voorzichtig worden gesteld dat de gebruikers terughoudend hebben gereageerd op het gebruik van BoToVa en de problematiek op zich lieten afkomen. Veel partijen waren of zijn nog terughoudend in het gebruik van BoToVa en maken vooralsnog gebruik van hun eigen, al dan niet gevalideerde, applicatie. De vertraging in de totstandkoming van BoToVa en de enigszins onduidelijke situatie die ontstond omtrent het toepassen van regelgeving die per 1 juli van kracht is, is daar waarschijnlijk gedeeltelijk debet aan.

Een inmiddels veel gehoorde opmerking is het ontbreken van de toetsing aan de tussenwaarde. Goedbeschouwd maakt de tussenwaarde geen onderdeel uit van de toetsing die noodzakelijk is vanuit de Circulaire bodemsanering en Besluit bodemkwaliteit. De tussenwaarde is daarom niet in BoToVa opgenomen.

Toetsingsresultaat wijkt af
Indien het toetsingsresultaat van een willekeurige applicatie afwijkt van het toetsingsresultaat van een aan de webservice van BoToVa aangesloten applicatie, stelt BoToVa voor navraag te doen bij de leverancier (ontwikkelaar) of de applicatie gebruik maakt van BoToVa, via de webservice of gevalideerd is conform de testscripts van BoToVa. BoToVa stelt dat de door de wetgever aangeboden webservice de juiste digitale weergave is van toetsingsregels en normen. Deze weergave is met een grote mate van zorgvuldigheid tot stand gekomen.

Vertrouwen in afloop
Ondanks de problematische start dient de bodemmarkt het doel van BoToVa voor ogen te blijven houden. De bodemmarkt is gebaat bij een betrouwbaar en eenduidig toetsingsresultaat, zonder verdere discussie. De toetsing aan bodemnormen vormt immers één van de meest essentiële schakels in de beoordeling van de (water)bodem en de toe te passen grond, bagger en bouwstoffen. BoToVa zal uiteindelijk vaste voet aan de grond krijgen. Mogelijk beschouwen we over twee jaar BoToVa als iets gebruikelijks en zijn we de problemen al weer vergeten.